Een cafeetje om te biljarten, de buurman die een oogje in het zeil houdt, een vrijwilligersclub, de overbuurvrouw om mee koffie te drinken. Voor kwetsbare burgers met psychische problemen zijn steunende netwerken nodig om in de eigen leefomgeving te kunnen functioneren. Maar niet iedereen beschikt zomaar over zo’n netwerk. Het project Maatschappelijke Steunsystemen (MSS) helpt cliënten een web van personen, diensten en voorzieningen op te bouwen, zodat zij zo zelfstandig mogelijk kunnen meedoen in de samenleving.

Maatschappelijke Steunsystemen (MSS) is een vernieuwend zorgproject van de GGzE, instelling voor geestelijke gezondheidszorg in de regio Eindhoven en De Kempen. Iedere wijk of buurt die als proef bij het project betrokken is, heeft een eigen uitvoeringsteam. Deze kleinschalige aanpak is belangrijk om snel te kunnen handelen. Hanneke Henkens is rehabilitatiedeskundige en was initiator. Met haar preventieve benaderingswijze en de ervaring met de herstelbevorderende en rehabiliterende rol van arbeidsparticipatie of maatschappelijke participatie zorgde zij in 2003 voor de eerste stap.

Doelgroep
MSS werkt met kwetsbare mensen met psychische problemen.
Andere problemen zijn sociaal isolement, sociale uitsluiting,
eenzaamheid, armoede of verslaving. De hulpverleningsinstanties
weten zij nauwelijks te vinden, maar vaak redden ze het net als ze
dicht bij huis hulp hebben. Maar hun netwerk is klein en daardoor
snel overbelast. Of soms is er helemaal geen netwerk. MSS zoekt
deze mensen op en helpt ze met praktische hulp en lotgenotencontact.
Samen met een kwartiermaker en een ervaringsdeskundig
begeleider werken de cliënten zelf aan hun persoonlijke
steunsysteem. Vertrekpunt is de leefwereld van de cliënt.


Eerste contact
De cliënten worden vaak bij MSS aangemeld door woningcorporaties, ggz-instellingen, de politie, het maatschappelijk werk, de informatiewinkel, de huisarts of het ‘bemoeizorgteam’. Een eerste stap is om ervoor te zorgen dat iemand van MSS tijdens Maatschappelijke Steunsystemen een huisbezoek ‘achter de voordeur’ mag komen. Voor de cliënt betekent dit eerste contact een luisterend oor maar ook praktische ondersteuning en orde in de chaos. De ervaringsdeskundige en kwartiermaker luisteren zonder oordeel. ‘Hallo, ik hoorde dat… Kunnen we iets voor u doen?’ Wanneer het ze lukt om aan te sluiten bij de leefwereld en persoonlijke situatie van de cliënt, is er een kans dat het contact wordt voortgezet en dat de cliënt de hulp van anderen accepteert. Begrip, respect en vertrouwen zijn hiervoor onmisbare ingrediënten. Mensen het gevoel geven dat ze er mogen zijn. Als de meest dringende praktische problemen zoals achterstallige administratie zijn aangepakt, ontstaat er ruimte voor andere, meer sociale behoeften. Hiervoor kan de cliënt bijvoorbeeld terecht in een bouwgroep.

Bouwgroep
Een bouwgroep is een belangrijke veilige plek waar iedereen welkom is en lotgenoten kan ontmoeten. Deelnemers vinden er steun bij elkaar en kunnen samen onderzoeken wat er nodig is om zich beter thuis te voelen in de buurt. Daarnaast kunnen zij meedoen met activiteiten als koken, naailessen of yoga. Soms blijkt er behoefte aan een veilige ontmoetingsplek, zoals in Geldrop. Hier werd ‘De Ontmoeting’ in het leven geroepen, een thuishonk en springplank tegelijk. De ontmoetingsplek is een veilige plaats voor ontplooiing maar is ook een opstap naar deelname aan reguliere maatschappelijke organisaties en activiteiten.

Kwartiermaker en ervaringsdeskundig hulpverlener
De ervaringsdeskundige heeft met een ‘ons-kent-ons’ gevoel op een speciale manier contact met de cliënt. De werkzaamheden zijn vooral gericht op individueel contact en praktische ondersteuning. De ervaringsdeskundige versterkt de stem van de cliënt. De kwartiermaker is een ervaren hulpverlener met kennis van psychische problematiek en ervaring met de doelgroep en activiteiten op maatschappelijk vlak. Ook hij gaat uit van de behoeften, mogelijkheden en eigen kracht van de deelnemer. En helpt hen zichzelf te helpen. De kwartiermaker biedt samen met de ervaringsdeskundige begeleider praktische ondersteuning. Samen begeleiden ze de bouwgroep en helpen cliënten hun verhaal te vertellen, bijvoorbeeld aan de huisarts.
De kwartiermaker onderhoudt ook contact met maatschappelijke organisaties als woningbouwcorporaties, ggzinstellingen, instellingen voor verslavingszorg, activiteitencentra, politie, organisaties voor maatschappelijk werk,thuiszorg of welzijnswerk en vrijwilligersorganisaties.

Drempels
De kwartiermaker geeft aan waar kwetsbare burgers drempels ervaren en denkt met maatschappelijke organisaties mee over manieren om deze drempels te slechten. Hij kweekt begrip en stimuleert de organisatie om de eerste stap te zetten in plaats van af te wachten. In Woensel-West bijvoorbeeld, stelt woningcorporatie Trudo een pand beschikbaar voor een ontmoetingsplek. De woningcorporatie neemt bovendien kosten voor gas, water en licht voor haar rekening en leverde een bijdrage aan de inventaris. Ook andere organisaties zoals het maatschappelijk werk en de sociale dienst zijn inmiddels bereid gevonden om er spreekuur te houden en huisbezoeken te doen. Naar de inloop komen bijvoorbeeld ook mensen die een huurachterstand hebben of in vervuilde huizen leven. De kwartiermaker en de ervaringsdeskundige kunnen dankzij de ontmoetingsplek samen met hen aan een oplossing werken. En dat is natuurlijk ook in het belang van de woningbouwcorporatie.

Resultaat
MSS wil dat iedere deelnemende cliënt beschikt over een persoonlijk steunsysteem zodat hij zich in de wijk kan redden en mee kan doen in de maatschappij. Kwetsbare buurtbewoners krijgen in de buurt weer een eigen gezicht. Soms lukt het weer om zelf, al dan niet met hulp, formulieren in te vullen, praktische zaken te regelen rondom financiën of wonen en sociale contacten te leggen. De deelnemers treden letterlijk en figuurlijk weer naar buiten en doen mee aan zelf georganiseerde activiteiten en buurtactiviteiten samen met anderen. MSS haalt mensen uit hun isolement. Samenwerking en kleinschaligheid zijn daarbij essentieel. De specifieke werkwijze, een combinatie van een bouwgroep, een kwartiermaker en een ervaringsdeskundige als gelijkwaardige collega’s, blijkt succesvol te zijn!

Movisie
Postbus 19129 * 3501 DC Utrecht * T 030 789 20 00
F 030 789 21 11 * www.movisie.nl * info@movisie.nl